รองเท้านั้นสำคัญไฉน

โดย...พญ.สุขจันทร์   พงษ์ประไพ..มูลนิธิศวรรษโรคกระดูกและข้อ
ประเทศไทย

....................................................


          เมื่อคุณเล่นกีฬาหรือออกกำลังกายและต้องการซื้อรองเท้ากีฬาคู่ใหม่ คุณก็จะเดินเข้าไปในร้านรองเท้ากีฬาซึ่งคลาคล่ำไปด้วยรองเท้าชนิดต่างๆหลากหลายรูปแบบ คุณจะเลือกให้เหมาะสมกับความต้องการของคุณได้อย่างไร รองเท้ากีฬานอกจากจะช่วยปกป้องห่อหุ้มเท้าไม่ให้เกิดบาดแผลจากพื้นที่เราใช้วิ่งหรือเดินแล้ว จะต้องทำให้รู้สึกสบายเมื่อสวมใส่ รู้สึกปลอดภัย และการออกแบบรองเท้าให้เหมาะกับชนิดของกีฬาตามหลักชีวกลศาสตร์จะช่วยลดการบาดเจ็บของเท้าจากการเล่นกีฬาและมีส่วนช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการเล่นกีฬาได้ 

ส่วนประกองของรองเท้ากีฬา 
        
การทำความเข้าใจกับส่วนประกอบของรองเท้ากีฬาจะช่วยทำให้การตัดสินใจเลือกซื้อรองเท้ากีฬาเหมาะกับชนิดกีฬาได้ง่ายขึ้น

หุ่นรองเท้า (Last)
        
หุ่นรองเท้าจะเป็นต้นแบบในการทำรองเท้า แต่ละบริษัทที่ผลิตรองเท้าจะมีหุ่นรองเท้าแตกต่างกันไป

ส่วนบนรองเท้า (upper)
        
เป็นส่วนที่ห่อหุ้มบริเวณหลังเท้า วัสดุที่ใช้อาจเป็นหนัง ผ้าใบ พลาสติก หรือใยสังเคราะห์ การเลือกซื้อควรใช้วัสดุที่มีความทนทาน ยืดหยุ่นได้บ้าง      และสามารถระบายความชื้น และความร้อนได้ดี

ส่วนหลังรองเท้า (Counter)
        
เป็นส่วนที่ห่อหุ้มส้นเท้า วัสดุที่ใช้จะเพิ่มความแข็งแรงและมั่นคงของส้นเท้า เมื่อเทียบกับส่วนบนรองเท้า กีฬาบางชนิดที่ต้องการเพิ่มความมั่นคงของข้อเท้า เช่น บาสเกตบอลจะออกแบบส่วนหลังรองเท้าให้สูงขึ้น เป็นรองเท้าหุ้มข้อ (Hi-top shoes)

พื้นรองเท้า (Sole) เป็นส่วนที่รองรับฝ่าเท้าและส่งแรงไปยังพื้น แบ่งเป็น 3 ส่วน คือ

          1.พื้นรองเท้าชั้นใน (Insole)
                  เป็นส่วนสัมผัสกับฝ่าเท้า ซึ่งอยู่ด้านในของรองเท้า รองเท้ากีฬาบางรุ่นจะออกแบบพื้นรองเท้าชั้นในให้ช่วยรับแรงกระแทก (Cushioning) และรองรับ
อุ้งเท้าด้านใน (Arch support)

          2.พื้นรองเท้าชั้นกลาง (Midsole)
                 
เป็นส่วนที่สำคัญที่สุดของพื้นรองเท้า เพราะเป็นส่วนที่ช่วยรับและกระจายแรงกระแทกจากเท้าสู่พื้นดิน และทำให้รู้สึกว่าใส่รองเท้าแล้วสบายขึ้นวัสดุที่ใช้อาจเป็นยางสังเคราะห์                           เจล น้ำ หรือออกแบบให้มีช่องลม ฉะนั้นการออกแบบพื้นรองเท้าชั้นกลางที่ดีจะช่วยลดการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬาได้ดี

          3.พื้นรองเท้าชั้นนอก (Outsole)
                  เป็นส่วนที่สัมผัสกับพื้นดิน พื้นรองเท้าชั้นนอกจะสึกหรอได้เร็วกว่าส่วนอื่นของรองเท้า ดังนั้น วัสดุที่ใช้จะต้องมีความทนทาน รับแรงกระแทก และการเสียดสีได้ดี นอกจากนี้วัสดุที่ใช้
และการออกแบบลวดลายของพื้นรองเท้าชั้นนอก จะต้องช่วยกันลื่นได้ดี รองเท้ากีฬาบางชนิด เช่น กอล์ฟ ฟุตบอล จะมีปุ่มยื่นเพื่อเพิ่มความมั่นคงขณะเล่นกีฬา

ส้นเท้า (Heel)
          เป็นส่วนประกอบของพื้นรองเท้าด้านนอกตรงบริเวณส้นเท้า พื้นรองเท้าส่วนนี้สำหรับกีฬาบางชนิด เช่น เทนนิสจะออกแบบให้พื้นบานออกเพื่อเพิ่มความมั่นคงในขณะที่มีการเคลื่อนไหว ไปด้าน               ข้างหรือรองเท้าจ๊อกกิ้ง จะออกแบบให้ส้นรองเท้าสูงขึ้นเล็กน้อย เพื่อป้องกันการบาดเจ็บของเอ็นร้อยหวาย เป็นต้น

          เท้าคนเราเป็นโครงสร้างที่ซับซ้อน ถูกออกแบบมาอย่างลงตัวตามธรรมชาติ เพราะนอกจากจะรับน้ำหนักทั้งตัวและส่งผ่านแรงไปยังพื้นดินแล้ว โครงสร้างที่ประกอบกันเป็นรูปเท้าจะให้ความมั่นคง ความยืดหยุ่น รองรับแรงกระแทกและแรงบิดได้เป็นอย่างดี เท้าประกอบด้วยกระดูก 26 ชิ้น ที่ถูกยึดและห่อหุ้มด้วยเอ็นและกล้ามเนื้อ longitudinal และ transverse arch จะช่วยรองรับน้ำหนักตัว และช่วยเพิ่มความมั่นคงขณะเดิน นอกจากนี้ plantar fascia จะช่วยรองรับ longitudinal arch และช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการเดินหรือวิ่ง ช่วงก้าวของการเดิน 1 รอบ (gait cycle) จะมีช่วงที่เท้าสัมผัสพื้น 65% และช่วงที่เท้ายกลอยจากพื้น 35% ขณะวิ่งช่วงที่เท้ายกลอยจากพื้นจะเพิ่มมากขึ้น นักวิ่งเร็วปลายเท้าจะเป็นอวัยวะที่สัมผัสพื้นมากกว่าส้นเท้า สำหรับนักวิ่งจ๊อกกิ้งหรือเดินเร็วจะใช้ส้นเท้าสัมผัสพื้นก่อนคล้ายท่าเดินปกติ

การเลือกรองเท้าให้เหมาะกับชนิดของกีฬา

รองเท้าวิ่ง (Running Shoes)
        
โดยทั่วไปรองเท้าวิ่งจะมีอายุการใช้งานประมาณ 600-1,000 กิโลเมตร การวิ่งนอกจากจะเกิดการบาดเจ็บที่เท้าแล้วอาจส่งผลการบาดเจ็บไปยังข้อเข่า ข้อตะโพก และกระดูกสันหลังได้ ดังนั้น รองเท้าวิ่งที่ดีจะช่วยลดปัญหาการบาดเจ็บได้ รองเท้าวิ่งควรมีน้ำหนักเบา ทนทาน ช่วยรับและกระจายแรงกระแทกได้ดี โดยเฉพาะส่วนของส้นเท้าและ longitudinal arch ส่วนบนของรองเท้าด้านหน้า (Toe Box) ควรกว้างและสูงพอที่จะให้นิ้วเท้าขยับได้ สำหรับนักวิ่งระยะไกลที่วิ่งลงส้นเท้าก่อน วัสดุที่รองส้นเท้าไม่ควรยวบหรือยุบตัวลงขณะลงส้นเท้า เพราะจะทำให้เอ็นร้อยหวายถูกยืดออกบ่อยๆซ้ำๆ จนอาจทำให้เกิดเอ็นร้อยหวายอักเสบได้ นักวิ่งที่มีฝ่าเท้าแบน ควรเลือกรองเท้าที่เป็น straight last และหนุน longitudinal arch ในส่วนของพื้นรองเท้าชั้นในและชั้นกลาง นักวิ่งที่ต้องวิ่งบนถนนลูกรัง ควรเลือกพื้นรองเท้าด้านนอกที่มีร่องลึก เพื่อกันลื่นและช่วยทำให้เกาะพื้นได้ดีขึ้น

รองเท้าบาสเกตบอล (Basketball Shoes)
       
กีฬาประเภทนี้ร่างกายจะมีการเคลื่อนไหวไปทุกทิศทางอย่างรวดเร็วและมีการหยุดกระทันหัน รวมทั้งมีการกระโดด ดังนั้น รองเท้าต้องมีความกระชับและยืดหยุ่นดี นอกจากจะมีคุณสมบัติเหมือนรองเท้าวิ่งแล้ว การเพิ่มความมั่นคงของข้อเท้าขณะเคลื่อนที่ไปทางด้านข้าง (Lateral Stability) มีความสำคัญ โดยเลือกรองเท้าที่มีพื้นรองเท้าชั้นนอกบานออก และถ้าเป็นรองเท้าหุ้มข้อก็จะช่วยเพิ่มความมั่นคงของข้อเท้ามากขึ้น นอกจากนี้ พื้นรองเท้าจะมีปุ่มเพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการยึดเกาะกับพื้นสนามและป้องกันการลื่นล้ม cushioning units บริเวณพื้นรองเท้าชั้นกลางจะมีขนาดใหญ่กว่าเมื่อเทียบกับรองเท้าวิ่งเพื่อช่วยรับและกระจายแรงกระแทกได้ดี

รองเท้าเทนนิส (Tennis Shoes)
        
กีฬาเทนนิสจัดเป็นกีฬาประเภทคอร์ท ซึ่งมีลักษณะการเคลื่อนไหวแตกต่างจากกีฬาประเภทอื่น คือ มีการยืนในท่าเตรียมพร้อมโดยกดน้ำหนักลงปลายเท้า ร่างกายจะมีการเคลื่อนไหวไปทั้งด้านหน้า หลัง และด้านข้างอย่างรวดเร็ว และมีการหยุดกระทันหัน ดังนั้น วัสดุที่ใช้จะต้องมีความแข็งแรง ทนทาน สามารถรับและกระจายแรงได้ทุกทิศทาง พื้นรองเท้าด้านนอกจะมีความยืดหยุ่น กันลื่น และมีความสามารถในการยึดเกาะพื้นสนามได้ดี ขอบพื้นรองเท้าชั้นนอกจะหนา เพื่อป้องกันการสึกหรอจากการเคลื่อนไหวของเท้าในทิศทางต่างๆ

รองเท้าฟุตบอล (Soccer Shoes)
        
เป็นลักษณะรองเท้าเฉพาะที่ให้ความมั่นคง ทนทาน และสบายเท้า วัสดุที่ประกอบเป็นพื้นรองเท้าชั้นกลางมักทำด้วยโพลียูรีเทน (polyurethane) หรือพลาสติก พื้นรองเท้าด้านนอกจะมีปุ่มเพื่อการยึดเกาะกับพื้นสนาม และเพิ่มความมั่นคงขณะเตะลูกบอล

รองเท้าแอโรบิก (Aerobic Shoes)
        
ควรมีน้ำหนักเบา เพื่อลดการเกิดความเหนื่อยล้า ควรมีส่วนรองรับแรกกระแทกทางด้านหน้าและอุ้งเท้า เพราะการเต้นแอโรบิกจะใช้ปลายเท้าค่อนข้างมาก

รองเท้ากอล์ฟ (Golf Shoes)
        
กอล์ฟเป็นกีฬาที่เดินมาก ควรเป็นรองเท้าที่สวมใส่สบาย มีส่วนรับแรงกระแทกของส้นเท้าและบริเวณ transverse arch ได้ดี พื้นรองเท้าด้านนอกมีปุ่มเพื่อช่วยในการเกาะยึดกับพื้น เพิ่มความมั่นคงขณะตีลูกกอล์ฟ

รองเท้าสำหรับเดิน (Walking Shoes)
        
การเดินจัดเป็นกิจกรรมที่มีแรงกระแทกน้อย (low impact activity) แต่ก็ควรมี cushioning units บริเวณพื้นรองเท้าชั้นกลางเพื่อเพิ่มความสบายขณะเดิน

ถุงเท้า
     
นอกจากรองเท้าจะเป็นอุปกรณ์สำคัญในการเล่นกีฬาแล้ว ถุงเท้าก็มีความสำคัญพอสมควร เนื่องจากถุงเท้าช่วยลดการเสียดสีระหว่างเท้ากับรองเท้า ช่วยดูดซับและระบายความชื้น ถุงเท้าที่หนาพอและมีความยืดหยุ่นที่ดีจะช่วยรับและส่งผ่านแรงกระแทกและลดอาการเท้าบวมที่เกิดจากการเล่นกีฬาได้

ข้อเสนอแนะก่อนเลือกซื้อรองเท้า

1.     ควรเลือกซื้อรองเท้าช่วงเวลาเย็นเพราะเป็นช่วงที่เท้าบวมหรือใหญ่มากที่สุด

2.     ใช้ขนาดของถุงเท้าที่ใส่ประจำ เมื่อลองรองเท้าคู่ใหม่

3.     สามารถขยับปลายนิ้วเท้าได้ เมื่อสวมรองเท้าแล้ว

4.     ควรสอดนิ้วโป้งลงไปได้บริเวณส้นเท้า เพื่อให้แน่ใจว่ารองเท้าไม่คับเกินไป

5.   ควรลองสวมรองเท้าทั้ง 2 ข้าง และเดินหรือวิ่งเหยาะๆดู ว่าใส่สบาย ส้นเท้าไม่หลวมหลุดขณะเดินหรือวิ่ง

 

เอกสารอ้างอิง

1.     D.R. Martin Athletic Shoes : finding a good match. Phys Sportsmed 1997 ; 25(9):

2.     D.R. Martin How to Steer Patient Toward the Right Sport Shoe? Phys Sportsmed 1997 ; 25(9):

3.     James Baxter Sports Shoes : a patient’s guide www.medic8.com

4.     Lloyd Nesbitt How to buy athletic shoes? Phys Sportsmed 1999 ; 27(12):

5.     Robin Brett Parnes How do you choose the right athletic shoe? www.stjohn.org

6.     Stephen M.Pribut Selecting a running shoe. www.aapsm.org