จอมพล พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช

ผู้บัญชาการทหารบก ลำดับที่ ๕

( ผู้บัญชาการกรมยุทธนาธิการ ระหว่าง ๘ สิงหาคม ๒๔๔๔ - ๑๑ ธันวาคม ๒๔๕๓

เสนาบดีกระทรวงกลาโหม ระหว่าง ๑๑ ธันวาคม ๒๔๕๓ - ๔ กุมภาพันธ์ ๒๔๕๖ )


ประสูติ ๗ พฤศจิกายน ๒๔๑๙ สิ้นพระชนม์ ๔ กุมภาพันธ์ ๒๔๕๖

ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และเจ้าจอมมารดาทับทิม พระชายาคือ หม่อมเจ้าหญิง ประวาศสวัสดี ภายหลังที่พระชายาได้สิ้นชีพิตักษัย ได้ทรงเสกสมรสกับ หม่อมเจ้าหญิง สุมนมาลย์

การศึกษา

- ทรงศึกษาภาษาไทยเบื้องต้นกับพระอนุกูลวิธาน (ชม) และพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) ต่อมาศึกษาที่พระตำหนักสวนกุหลาบ โดยมีขุนวิจิตรวรสาส์น (ปั้น สุขุม ต่อมาคือ เจ้าพระยายมราช) เป็นครูสอน
- ทรงศึกษาวิชาการชั้นต้น ที่ประเทศอังกฤษ พร้อมด้วยพระเจ้าลูกยาเธอรุ่นใหญ่ ในรัชกาลที่ ๕ เมื่อพ.ศ.๒๔๒๘

- ทรงศึกษาวิชาทหาร ที่ประเทศเดนมาร์ก เมื่อ พ.ศ.๒๔๓๔ - ๒๔๓๗ ได้รับพระราชทานพระยศเป็นนายร้อยตรีแห่งกองทัพบกประเทศเดนมาร์ก จากนั้นทรงเข้าศึกษาในโรงเรียนชั้นสูงสำหรับนายทหารทั่วไป เมื่อทรงสอบวิชาทหารปืนใหญ่ได้แล้ว ใน พ.ศ.๒๔๓๙ จึงออกไปฝึกราชการอยู่ในกรมทหารปืนใหญ่สนามของประเทศ เดนมาร์ก

ประวัติรับราชการ

- พ.ศ.๒๔๔๑ เสนาธิการทหารบก พระองค์แรกในกองทัพบกไทย และเป็นผู้บังคับการกรมทหารมหาดเล็ก พระยศนายพันเอก
- พ.ศ.๒๔๔๒ ปลัดทัพบก (ยังคงเป็นเสนาธิการทหารบก และผู้บังคับการกรมทหารมหาดเล็กด้วย)
- พ.ศ.๒๔๔๔ ผู้บัญชาการกรมยุทธนาธิการ (เทียบเท่ากับตำแหน่งผู้บัญชาการทหารบก) และยังคงเป็นเสนาธิการทหารบก กับผู้บังคับการกรมทหารมหาดเล็ก จนถึง พ.ศ.๒๔๔๖ ทรงเป็นผู้บัญชาการกรมยุทธนาธิการ เพียงตำแหน่งเดียว

- พ.ศ.๒๔๔๖ นายพลโท
- พ.ศ.๒๔๔๙ นายพลเอก
- พ.ศ.๒๔๕๓ เสนาบดีกระทรวงกลาโหม
- พ.ศ.๒๔๕๔ จอมพล

ราชการพิเศษ หรือตำแหน่งพิเศษ

- พ.ศ.๒๔๔๑ องคมนตรี
- พ.ศ.๒๔๕๒ นายทหารพิเศษ กรมทหารปืนใหญ่ที่ ๒
- พ.ศ.๒๔๕๔ ผู้บังคับการพิเศษ กรมทหารปืนใหญ่ที่ ๒

นายทหารพิเศษกรมทหารรักษาวัง

นายกองเอก ผู้บังคับพิเศษเสือป่านครไชยศรี

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ และเหรียญที่ได้รับพระราชทาน

- พ.ศ.๒๔๓๖ ปฐมจุลจอมเกล้า
- พ.ศ.๒๔๔๐ ภราดรมหาจักรีบรมราชวงศ์ และเหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา
- พ.ศ.๒๔๔๓ มหาสุราภรณ์มงกุฎสยาม ชั้นที่ ๑ และปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษ
- พ.ศ.๒๔๔๔ มหาวราภรณ์ช้างเผือก ชั้นที่ ๑ และเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๕ ชั้นที่ ๒
- พ.ศ.๒๔๕๒ เหรียญจักรมาลา
- พ.ศ.๒๔๕๓ เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๖ ชั้นที่ ๑
- พ.ศ.๒๔๕๔ ตรารัตนวราภรณ์ และนพรัตนราชวราภรณ์

(ทรงได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ และเหรียญต่างประเทศอีกจำนวนมาก)

ผลงานที่สำคัญ

- ภายหลังที่ทรงสำเร็จการศึกษาวิชาทหารมาจากประเทศเดนมาร์ก และทรงเข้ารับราชการในกรมทหารบก โดยเริ่มงานในกรมยุทธนาธิการนั้น ทรงเสนอแนะให้จัดตั้งกรมเสนาธิการ ซึ่งยังไม่เคยมีมาก่อน ให้เป็นหน่วยงานฝ่ายอำนวยการภายในกรมยุทธนาธิการ กรมเสนาธิการจึงได้จัดตั้งขึ้นในวันที่ ๑ เมษายน ๒๔๔๑
- ทรงปรึกษากับข้าราชการกองทัพบก สร้างพระคทาจอมพลขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในพระราชพิธีทวีธาภิเษกสมโภช ที่ทรงครองราชย์นานเป็นเวลา ๒ เท่า ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ ๑๖ พฤศจิกายน ๒๔๔๖
- การตราพระราชบัญญัติการเกณฑ์ทหาร ได้เริ่มทดลองในมณฑลนครราชสีมาเป็น ครั้งแรกใน พ.ศ.๒๔๔๖ เรียกว่า “ข้อบังคับลักษณะเกณฑ์ทหาร ร.ศ.๑๒๒” เมื่อได้ผลดี จึงได้ขยายใช้โดยทั่วไป และได้ตราเป็นพระราชบัญญัติลักษณะการเกณฑ์ทหารเมื่อวันที่ ๒๙ สิงหาคม ๒๔๔๘
- ทรงมีส่วนสำคัญในการจัดตั้งทหารหัวเมือง และได้เสด็จไปตรวจราชการมณฑล พายัพ เมื่อ พ.ศ.๒๔๔๗
- การปรับปรุงหลักสูตรของโรงเรียนนายร้อย ขณะทรงดำรงตำแหน่งเสนาธิการทหารบก ได้ทรงเพิ่มหลักสูตรของโรงเรียนนายร้อยขึ้นหลายวิชาตามแบบอย่างประเทศทางตะวันตก
- การฝึกหัดทหารทางยุทธวิธี เพื่อปรับปรุงประสิทธิภาพของกองทัพบกให้เข้าสู่ระบบสากล เช่น การฝึกที่ทุ่งบ้านโคกหม้อ เมืองราชบุรี พ.ศ.๒๔๔๖, การฝึกที่สนามหนองบัว เมืองนครราชสีมา พ.ศ.๒๔๔๙, ๒๔๕๐
- การจัดการประลองยุทธครั้งใหญ่ที่ทุ่งพญาไท พ.ศ.๒๔๕๒ ขณะทรงดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการกรมยุทธนาธิการ
- การจัดประชุมพลสวนสนามของกองทหาร ณ ท้องสนามหลวง ในงานสมโภชพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ ๗ ธันวาคม ๒๔๕๔


 

- กลับสู่หน้าหลัก ทำเนียบผู้บัญชาการทหารบก -